Vel sóttur riðufundur í Húnaveri

Riðufundur sem sauðfjárbóndinn Karólína Elísabetardóttir hélt í Húnaveri fyrir hönd alþjóðlegs rannsóknarhóps 30. júní var afar vel sóttur, bæði af gestum á staðnum og í streymi. Einnig verður hægt að nálgast upptöku á næstunni. 

Á fundinum kynntu fremstu vísindamenn Evrópu á sviði riðurannsókna nýjustu niðurstöður rannsókna á riðu á Íslandi sem hafa verið yfirstandandi síðan 2021 og ræddu hvaða þýðingu þær geta haft fyrir framtíð íslenskrar sauðfjárræktar.

Dr. Christine Fast frá Þýskalandi, verkefnastjóri, fjallaði um muninn á smitandi (e. infectious) og óvenjulegri (e. atypical) riðu, hvernig sjúkdómarnir smitast og mikilvægi smitvarna á sauðburði. Hún lagði áherslu á að mesta smithættan væri talin stafa af líkamsvökvum, þar á meðal hildum og legvatni. Því væri mikilvægt að fjarlægja hildir sem fyrst og koma í veg fyrir að þær fari niður í haughús. En lykilatriði væri að rækta upp sauðfé með erfðaefni sem býr yfir mótstöðu gegn riðu. Stökkbreytingar valda mismunandi næmi fyrir riðusmiti og á Íslandi eru til sex ólíkir stökkbreytingar auk villigerðar ARQ: V136 (VRQ), T137, N138, C151, H154 (AHQ) og R171 (ARR).

Dr. Stefanía Þorgeirsdóttir frá Tilraunastöð Háskóla Íslands í meinafræði að Keldum fór yfir umfangsmiklar rannsóknir ítalskra vísindamanna á T137-geninu, sem finnst einnig í sardínsku sauðfé. Það er algengt í stofninum þar, ólíkt Íslandi þar sem það er enn mjög sjaldgæft, og T137-kindur hafa einnig verið notaðar í markvissar smittilraunir. Þar kom fram að aldrei hefur greinst riða í sauðfé sem ber T137-genið, hvorki á Íslandi né á Ítalíu. Hún greindi jafnframt frá því að rannsóknir sýni að riða greinist fyrr í eitlum en í heila, þar sem smitið berst fyrst um meltingarveginn, og rannsókn á eitlasýnum því mikilvæg aðferð til að meta næmi arfgerða. 80 eitlasýni úr T137-kindum í ítalskri riðuhjörð voru rannsakaðar á Keldum í fyrra og allir reyndust riðuneikvæðir.

Dr. Vincent Béringue frá Frakklandi kynnti niðurstöður svokallaða PMCA-næmisprófa í tilraunaglasi þar sem bornar voru saman mismunandi arfgerðir og næmi þeirra gagnvart 28 mismunandi íslenskum smitefnum ásamt smitefnum frá Evrópu. Sérstaka athygli vöktu niðurstöður fyrir T137 og C151, sem sýndu eins mikla mótstöðu og alþjóðlega viðurkenndi verndandi breytileikinn R171 (ARR). H154 (AHQ) sem var mesta vonarstjarnan á Íslandi áður fyrr áður en alþjóðlega rannsóknarteymið hóf störf á Íslandi 2021, kom hins vegar ekki eins vel út, en er samt betra en næmu breytileikarnir ARQ og V136 (VRQ). Próf við sum smitefni þarf að endurtaka einu sinni enn til að staðfesta niðurstöðurnar. Endanlegar niðurstöður eru væntanlegar  innan fárra mánaða.

Dr. Jörn Gethmann, faraldsfræðingur frá Þýskalandi, fjallaði um niðurstöður úr rannsókn á 68 íslenskum sauðfjárbúum varðandi faraldsfræði riðu. Þar kom meðal annars fram að smithætta eykst eftir því sem lömb dvelja lengur inni á sauðburði. Hann lagði einnig áherslu á mikilvægi þess að eyða hildum og koma í veg fyrir að þær fari í haughús. Hann kom einnig með aðrar leiðbeiningar til að koma í veg fyrir smit, eins og fataskipti milli bæja, farga dýrahræjum á annan máta en að grafa þau heima við, o.fl. Hins vegar var tölfræðilega ekki hægt að sjá að afréttir og sameiginlegar réttir væru sérstakir áhættuþættir. En hann lagði áherslu á að íslenska varnarhólfakerfið sé ómissandi smitvörn sem hefur áhrif á marga áhættuþætti og hann mælti eindregið með því að halda núverandi varnarhólfum.

Dr. Christine og Dr. Stefánía sögðu einnig frá niðurstöðum rannsóknar þar sem smitmælingar fóru fram í fjárhúsum og næsta umhverfi þeirra á mismunandi riðubæjum, bæði fyrir og eftir sótthreinsun. Munurinn var talsverður og í ljós kom að jafnvel ítarleg sótthreinsun getur ekki alltaf fjarlægt allt smitið - sérstaklega ef riðuveiku gripirnir voru með sérstaklega næma breytileikann V136 (VRQ). Hins vegar var mælanlega smitið talsvert minna eða ekkert þegar riðuveiku kindurnar voru með ARQ/ARQ.

Að lokum tók Þórður Pálsson frá Matvælastofnun þátt í fundinum og svaraði spurningum fundargesta varðandi víðtækar reglubreytingar um flutningar/sölu líflamba.

Fundurinn sýndi glögglega hversu hratt riðurannsóknum hefur fleygt fram á síðustu árum. Vísindamennirnir vinna mikilvægt starf í þágu íslensks landbúnaðar og hafa rannsóknir þeirra þegar haft gríðarlega mikil áhrif á breyttar áherslur í baráttunni gegn riðu. Frá hausti 2023 hafa þrjú bú þar sem riða greindist fengið heimild til að halda eftir gripum sem bera riðugen með mótstöðu, sem markar umtalsverða breytingu frá fyrri framkvæmd þar sem öllum bústofni var að öllu jafnan fargað.