SSNV og SSV kynna skýrslu um línustæði, eignarrétt og endurgjald

Samtök sveitarfélaga á Norðurlandi vestra (SSNV) og Samtök sveitarfélaga á Vesturlandi (SSV) hafa látið vinna samantekt um línustæði raflína, eignarrétt og endurgjald til landeigenda. Markmið skýrslunnar er að varpa ljósi á hvernig bætur fyrir lagningu raflína eru ákvarðaðar hér á landi og bera það saman við fyrirkomulag í nágrannalöndum Íslands.

Skýrslan var unnin af Torfa Jóhannessyni hjá Nordic Insights og fjallar um lagaumhverfi og framkvæmd á Íslandi, auk samanburðar við Noreg, Danmörku og Svíþjóð, ásamt dæmum frá Sviss og Bretlandi. Í henni er meðal annars skoðað hvernig bætur til landeigenda eru ákveðnar þegar raflínur eru lagðar um einkaland, hvaða leiðir eru farnar til að ná samningum við landeigendur og hvernig mismunandi lönd nálgast samráð og bótagreiðslur.

Í skýrslunni kemur fram að aukin raforkunotkun og uppbygging nýrra orkuframkvæmda, svo sem flutningslína og mögulegra vindorkugarða, kalli á endurskoðun á því hvernig réttindi landeigenda og samfélagslegra hagsmuna er gætt. Áhersla er lögð á að uppbygging flutningskerfa raforku hafi víðtæk áhrif á landnýtingu, landslag og nærsamfélög og því sé mikilvægt að tryggja skýra og sanngjarna umgjörð um bætur og samráð.

Samanburður við önnur lönd sýnir að víða er lögð áhersla á að ná frjálsum samningum við landeigendur áður en gripið er til eignarnáms. Í Danmörku, Noregi og Svíþjóð nást samningar í um 90–95% tilvika, en hlutfallið hefur verið lægra á Íslandi samkvæmt eldri greiningum. Skýrslan bendir einnig á mismunandi nálganir, til dæmis staðlaða samninga, viðbótarálag á bætur eða jafnvel árlegar greiðslur fyrir afnot af landi.

Í lok skýrslunnar eru settar fram hugmyndir sem gætu nýst sem umræðugrundvöllur fyrir áframhaldandi þróun íslensks fyrirkomulags. Þar má meðal annars nefna möguleika á stöðluðum bótaviðmiðum, reglulegri endurskoðun bótagreiðslna, auknu samráði við landeigendur og skoðun á samfélagslegum mótvægisaðgerðum fyrir þau svæði sem verða fyrir áhrifum innviðaframkvæmda.

Skýrslan er liður í því að efla umræðu um réttindi landeigenda, hagsmuni sveitarfélaga og uppbyggingu orkuflutningskerfisins í framtíðinni.

👉 Hér má nálgast skýrsluna:
Línustæði, eignarréttur og endurgjald