Fyrirtækjakönnun landshlutanna 2025
15.07.2026
Fyrirtækjakönnun landshlutanna var opin frá apríl til október 2025
Könnun meðal fyrirtækja hefur verið gerð í samstarfi landshlutasamtakanna og Byggðastofnunar í fjögur skipti og kölluð fyrirtækjakönnun landshlutanna: 2018, 2019, 2022 og núna síðast 2025. Könnunin var send öllum fyrirtækjum á landsbyggðinni eftir listum sem landshlutasamtökin halda utan um og tæplega 3.700 fyrirtækjum á höfuðborgarsvæðinu samkvæmt fyrirtækjalista Credit-info.
Auk þess tóku Samtök fyrirtækja í sjávarútvegi, Bændasamtök Íslands, Samtök ferðaþjónustunnar og Landsamband smábátaeigenda þátt í að ná betur til fyrirtækja í viðkomandi greinum.
Í þetta sinn tóku 2.165 fyrirtæki þátt í könnuninni sem var opin frá apríl til október 2025, tæplega 600 fleiri en árið 2022 þegar könnunin var síðast lögð fyrir. Fleiri fyrirtæki á Norðurlandi vestra tóku þátt en áður, voru 176 árið 2022 en 187 nú. Svarendum sem ekki staðsetja starfsemi sína fjölgaði um rúmlega 500 og gagnast þeirra svör því landshlutanum ekki til samanburðar.
Hér verða helstu niðurstöður Norðurlands vestra dregnar út sérstaklega.
Ráðningar og fjárfestingar
Ráðningaráform fyrirtækja á Norðurlandi vestra eru varfærin. Fleiri fyrirtæki gera þó ráð fyrir fjölgun starfsfólks en fækkun og staðan er svipuð og í öðrum landshlutum. Ráðningaráform drógust saman frá 2022, en samdrátturinn var minni á Norðurlandi vestra en víðast annars staðar.
Fjárfestingaráform eru hins vegar sterkasti þáttur landshlutans. Norðurland vestra var eini landshlutinn þar sem fjárfestingaráform jukust frá 2022. Áform fyrirtækja á svæðinu eru því jákvæðari en þróunin á landsvísu, þótt Suðurnes hafi hæsta fjárfestingarstigið árið 2025.
Menntunar- og færniþörf
Um 20% fyrirtækja á Norðurlandi vestra sögðust þurfa starfsfólk með tiltekna menntun. Það er lægsta hlutfall landshlutanna og undir landsmeðaltalinu, sem var 29%. Til samanburðar var þörfin mest á Austurlandi, eða 45%. Menntunarþörfin hefur þó aukist frá 2022 og var aukningin einna mest á Norðurlandi vestra og Austurlandi.
Þörf fyrir aðra færni og hæfni virðist vera nálægt landsmeðaltali. Breytingin frá 2022 var lítil á Norðurlandi vestra og minni en í flestum öðrum landshlutum. Á landsvísu er einkum kallað eftir starfsreynslu, samskiptafærni, sjálfstæðum vinnubrögðum, tæknifærni og þjónustulund.
Nýsköpun
Niðurstöður um nýsköpun má segja að séu blandaðar. Hlutfall fyrirtækja á Norðurlandi vestra sem hafa verulegar tekjur af nýjum vörum eða þjónustu er undir landsmeðaltali og lægra en á flestum öðrum svæðum.
Vöruþróun mælist einnig lítillega undir landsmeðaltali. Þróunin frá 2022 er þó jákvæðari en víðast annars staðar: Norðurland vestra er eitt fárra svæða þar sem vöruþróun jókst milli kannana. Á hinn bóginn hefur dregið úr fjárfestingu í þróun nýrra vinnuferla, líkt og í flestum landshlutum.
Sóknarfæri og tækifæri
Fyrirtæki á Norðurlandi vestra eru almennt í miðjum hópi landshlutanna þegar þau meta sóknarfæri sín. Fyrirtæki á Suðurnesjum, Vesturlandi og Suðurlandi sjá að jafnaði fleiri tækifæri, en fyrirtæki á Norðurlandi eystra, Austurlandi og Vestfjörðum færri.
Fyrirtæki á svæðinu sjá helst tækifæri í:
-
fjárfestingu í nýrri tækni,
-
nýjum markaðssvæðum,
-
auknu samstarfi við önnur fyrirtæki og stofnanir.
Mat á nýrri tækni og markaðssvæðum er nálægt landsmeðaltali. Aftur á móti sjá fyrirtæki á Norðurlandi vestra minni sóknarfæri í auknu samstarfi og sérstaklega í notkun gervigreindar en fyrirtæki í flestum öðrum landshlutum.
Fjölskyldufyrirtæki og fyrirtækjarekstur
Hlutfall fjölskyldufyrirtækja er með því hæsta á landinu á Norðurlandi vestra. Um 81% svarenda tilheyra fjölskyldunni sem á fyrirtækið og fjölskyldurnar eiga að meðaltali um 93% hlut í fyrirtækjunum. Þetta bendir til sterkrar staðbundinnar eignaraðildar, en jafnframt þess að kynslóðaskipti, nýliðun og áframhaldandi rekstur rótgróinna fyrirtækja séu mikilvæg byggða- og atvinnuþróunarmál.
Vægi ferðaþjónustu í fleiri atvinnugreinum
Um 30% fyrirtækja á Norðurlandi vestra hafa meira en tíunda hluta tekna sinna af ferðamönnum. Það er yfir landsmeðaltali og sýnir að ferðaþjónusta skiptir ekki aðeins máli fyrir hefðbundin ferðaþjónustufyrirtæki, heldur einnig verslun, iðnað og ýmsa þjónustu. Svæðið er þó ekki jafn háð ferðamönnum og Vestfirðir og Suðurland.
Fjármögnun, skortur á tíma og starfsfólki og þættir sem tengjast stjórnsýslu, leyfisveitingum og innviðum eru nefndir sem helstu hindranir í rekstri. Þær niðurstöður eru ekki eingöngu bundnar við Norðurland vestra, en gefa góða vísbendingu um að á þessu sviði geti sveitarfélög og aðrir opinberir aðilar haft áhrif.
Hið opinbera
Norðurland vestra kemur vel út þegar fyrirtæki meta stuðning opinberra stofnana, verkefna og innviða. Fyrirtæki á Norðurlandi vestra, Norðurlandi eystra og Suðurnesjum upplifa að jafnaði meiri stuðning frá hinu opinbera en fyrirtæki í öðrum landshlutum. Vestfirðir og Austurland koma lakast út í þessum samanburði.
Þjónusta landshlutasamtaka og atvinnuþróunar fær jafnframt góða einkunn á Norðurlandi vestra, sem er meðal þeirra landshluta sem koma best út. Fyrirtæki á Norðurlandi vestra og Vesturlandi telja sig einnig njóta mests stuðnings frá Byggðastofnun. Á landsvísu eru nettengingar og farsímasamband talin styðja mest við rekstur en vegakerfið fær mun lakari umsögn.
Heildarmyndin
Norðurland vestra sker sig helst jákvætt úr varðandi aukin fjárfestingaráform, vaxandi menntunarþörf og jákvætt mat á opinberum stuðningi. Helstu áskoranir liggja í tiltölulega litlum tekjum af nýjum vörum og þjónustu og því að fyrirtæki sjá síður tækifæri í gervigreind og auknu samstarfi en fyrirtæki víða annars staðar.
Atvinnulíf á Norðurlandi vestra einkennist jafnframt af háu hlutfalli fjölskyldufyrirtækja og sterkri staðbundinni eignaraðild. Þá hafa fyrirtæki í fjölbreyttum atvinnugreinum töluverðar tekjur af ferðamönnum, sem undirstrikar þverfaglegt mikilvægi ferðaþjónustu fyrir svæðið. Kynslóðaskipti, rekstrarsamfella, innviðir og aðgengi að fjármagni eru því mikilvæg viðfangsefni í áframhaldandi atvinnuþróun.
Niðurstöðurnar byggja á 176 svörum frá Norðurlandi vestra og ber því fyrst og fremst að líta á þær sem vísbendingu um stöðu og þróun atvinnulífsins.
Heildarniðurstöður könnunarinnar má finna hér.